Rohloff, het nieuwe schakelen

Het is eigenlijk pas sinds de derailleurversnelling gemeengoed is geworden dat het vakantiefietsen een grote vlucht genomen heeft. Met 21 en meer versnellingen op de fiets is het nu voor vrijwel iedereen mogelijk geworden om, mét bepakking, in bergachtig terrein te fietsen, om passen te overbruggen en zodoende verder te komen dan een rondje rond het IJsselmeer. Toegegeven: een derailleurversnelling is onderhoudsonvriendelijk, lastig af te stellen en gevoelig voor vuil. Maar het werkt en dat is al heel wat.
Dus toen de firma Rohloff in 2000 een versnellingssysteem op de markt bracht dat niet alleen behoorlijk pittig geprijsd was maar waarvan de naaf alleen al 1.7kg woog waren er aanvankelijk weinig vakantiefietsers enthousiast.

Dat is inmiddels wel veranderd. Het overgrote deel van de sceptici van die eerste jaren is nu om. Sommigen zelfs als 'Paulus op weg naar Damascus'. Men heeft de voordelen van het systeem gezien en (nadat ze er mee gefietst hebben) willen nu allemaal ‘een Rohloff’ op hun fiets.

Wat is er nu zo bijzonder aan een Rohloff?

rohloff ingewandenAnders dan bij derailleurversnellingen wordt er niet geschakeld door de ketting op een groter of kleiner tandwiel te leggen maar vindt de schakeling ín de naaf plaats, ongeveer op dezelfde wijze als dat jaren geleden in een Sturmey-Archer 3-versnellingsnaaf gebeurde. Maar... met het grote verschil dat de Rohloffnaaf geen 3 maar 14 versnellingen heeft. En de ketting loopt daarbij niet over een extra tandwielsysteem met veer (zoals bij een derailleursysteem – om de ketting op spanning te houden). Een Rohloffsysteem heeft één voortandwiel en één achtertandwiel. De versnellingen zijn lineair (met een verschil van ongeveer 13,5% per versnelling. Hierdoor geeft de naaf ongeveer dezelfde mogelijkheden als een derailleursysteem met 27 versnellingen (omdat daar heel veel overlappende mogelijkheden in zitten).
Een Rohloff naaf wordt standaard geleverd met een 16-tands achtertandwiel. Vittorio adviseert daar een cranckstel met een 38 tands voorblad bij. Dat is voor het normale fietsen in Nederland en Europa een mooie combinatie. Wanneer je met een Rohloff onverhard het hooggebergte in wilt kun je er nog voor kiezen om achter een tandwiel met 17 tanden te monteren. En verder is de Rohloffnaaf zeer onderhouds vriendelijk, met een oude lap en een flesje ketting olie kan het meeste onderhoud gepleegt worden. De fabriek garandeert 100.000 probleemloze kilometers. Dat is ook heel bijzonder.

Hoe 'rijdt' het?

Omdat er in de naaf geschakeld wordt ligt het moment van schakelen ook daar (en niet op het stuur!) Het grote voordeel daarvan is dat het eventueel oprekken van de versnellingskabel geen invloed heeft op het schakelmoment. De stapjes tussen de tandwielen blijven namelijk gelijk. Bovendien heeft de naaf geen veer waar de ‘kracht’ uit kan gaan. Het schakelen vindt plaats door het aantrekken van twee kabels. Soms de een, soms de ander. Dat bepaalt het systeem. Het is een simpel mechaniek dat uitstekend werkt.
Vakantiefietsers die Shimano commandeurs gewend zijn moeten even wennen aan de simpele ‘grip-shift'. Daarna begint het feest: wanneer je er aan gewend bent blijf je schakelen. Het heeft geen zin meer om naar beneden te kijken of de juiste versnelling er op ligt (of de ketting niet scheef ligt). Elke versnelling is goed.
Wat wel anders is, dat is ‘het geluid’; de naaf maakt de eerste 1000 kilometer een zoemend geluid. Vooral in de versnellingen 1 t/m 7. De versnellingen 8 t/m 14 zijn stiller. De reden daarvan is dat het systeem intern gebruikt maakt van twee ‘planetaire stelsels’. Twee tandwielcombinaties, waarvan de een dus meer zoemt dan de ander. Het meeste geluid verdwijnt overigens nadat de naaf is ‘ingereden’ maar het lichte zoemen van de zevende versnelling blijft.

Wat is het verschil?

Een heel groot verschil met een derailleurschakelsysteem is dat je met een Rohloff niet alleen rijdend kunt schakelen maar ook wanneer je stil staat. Je kunt dus ook van versnelling wisselen wanneer je voor een stoplicht staat of wanneer je met volle bepakking een 14% helling neemt. Wel even de ergste druk van het pedaal nemen. Een ander groot voordeel is dat het hele mechaniek is ingebouwd en daardoor modder, zand, steentjes en vuil buiten blijven. Er kan niets blokkeren en er kan ook niets vastlopen. Je kunt altijd blijven schakelen en doortrappen.

Rohloff en Vittorio... een mooi huwelijk

rohloff flensEen Rohloffnaaf wordt vanuit de fabriek geleverd met 16 spaakgaten op elke flens. Dat betekent dat de naaf alleen geschikt is voor een velg met 32 spaken. En dat is, vinden we bij Vittorio, voor een reis- of vakantiefiets en voor het gebruik in tandems te weinig. Een wiel met 32 spaken is sterk genoeg voor een fietser tot ongeveer 90kg maar wanneer die ook nog eens 25 of meer kilogram bepakking mee wil nemen dan ontstaat er een probleem. Aan montage in een tandem dachten we dus al helemaal niet.
Terwijl de vraag naar een Vittorio met Rohloff steeds groter werd maakten we in de werkplaats overuren bij het zoeken naar oplossingen. Allereerst moesten de frames geschikt gemaakt worden voor een Rohloffnaaf en moest er een methode bedacht worden om de ketting te spannen. Vittorio kon kiezen tussen de twee oplossingen die Rohloff zelf had bedacht (en die beide niet echt optimaal zijn) of zélf iets verzinnen. Dat laatste is gelukt. In eigen werkplaats is een trapasexcenter ontworpen en gebouwd. De trapas wordt in dat excenter in het trapashuis geplaatst. Door dat excenter iets te draaien wordt de ketting gespannen.
Tegelijkertijd werden ook de achterpadden opnieuw ontworpen, zowel links als rechts. De Vittorio-padden hebben een vertikale uitval waardoor het absoluut onmogelijk is om het wiel scheef te trappen (wat op fietsen met een horizontaal uitvalpad niet onmogelijk is). Het rechterpad heeft een derailleuroog(!) , wat in het geval van Rohloff pech , eventueel gebruikt kan worden door toch nog een deraileur te monteren. En het linkerpad is extra verstevigd om de grote krachten op te vangen.

 

Ook in tandems

Maar... met slechts 32 spaken vonden we de Rohloffs nog steeds ongeschikt voor tandems en voor zwaardere (en sterkere) fietsers met veel bepakking. Ook daar werd een oplossing voor gevonden. Het spaakprobleem werd opgelost met een extra flens!, Welke zeer krap precies over de bestaande flens heen past zodat hij helemaal ingesloten word. Ook die werd in eigen werkplaats ontworpen en gebouwd. 24 spaakgaten aan de buitenkant en dan x 2 flensen is 48 spaakgaten en 16 schroefgaten aan de binnenkant. Die wordt gebruikmakend van de originele spaakgaten – op de Rohloffnaaf geschroefd, en gelijmd. Op die manier wordt ook een tweede probleem ondervangen: de ( kleine, maar altijd mogelijke) kans op uitbreken van de orginele spaakgaten op de naaf.

Voor woon/werk, vakantie- of wereldfietsen?

De Rohloffnaaf is een zegen voor fietsers die twee linkerhanden hebben en voor hen die nog steeds niet weten welke kant je die schroefjes op je derailleur nu eigenlijk op moet draaien om het gewenste afsteleffect te krijgen. Het is het ei van Columbus voor mensen die er steeds opnieuw weer op het verkeerde moment achter komen dat ze in de verkeerde versnelling zitten.

Nadelen

Er is één nadeel aan de Rohloffnaaf. Dat is de prijs. Die is niet mis. Wanneer je de aanschafprijs van een fiets met een Rohloffnaaf vergelijkt met een zelfde fiets die opgebouwd is met Shimano XT dan scheelt dat al gauw €800,-. Bovendien is het hele systeem ook nog eens 200 gram zwaarder. Maar bedenk goed: wanneer de keuze voor een Rohloffnaaf hoofdzakelijk een 'prijs'vraag is dan zou je in die beslissing mee kunnen rekenen dat je ongeveer zeven à achtduizend kilometer per jaar moet fietsen om 'uit de kosten' te komen. Bovendien is het zo dat veel fietsers hun fiets minder goed onderhouden dan het zou moeten en in die gevallen gaat de slijtage van ketting en tandwielen veel sneller (een derailleurversnelling slijt namelijk véél sneller wanneer de boel niet schoongehouden wordt). Voor die fietsers ligt het kiepmoment bij aanmerkelijk minder kilometers per jaar.

Voordelen

Minder onderhoud; dat is op zich natuurlijk al geweldig. weinig onderhoudskosten (behalve die van de slijtage van ketting en tandwielen - die geringer zijn dan bij een derailleurversnelling!). Géén problemen meer met vervoer in trein of vliegtuig; de naaf heeft namelijk geen uitstekende delen en er zit bijna niets op dat kan verbuigen of afbreken (zoals het derailleuroog wanneer de derrailleur gemonteerd is!). Maar... het belangrijkste is het fietsen zelf. Dat is een feest! Geen onlogisch werkende commandeurs meer maar een logisch werkende shifter. Schakelen gaat onder álle omstandigheden. Ook stilstaand (probeer dat maar 'ns met een derailleur). Het schakelen gaat (nadat de naaf is 'ingelopen') als boter en je zit nooit meer naast een versnelling. De naaf loopt licht en zoevend. Al fietsend krijg je al heel snel zo'n gevoel van "waarom heb ik 'm nu pas?'. En dat is ook de feedback die wij van onze klanten terugkrijgen: 'Ik wil nóóit meer iets anders!'.

En wat als ik in Bolivia zit en er gaat toch iets kapot?

Vittorio heeft als eerste een Rohloff-uitvalpad ontwikkeld waar ook een derailleuroog op zit. Wanneer er onverhoopt toch iets fout gaat met de naaf en je zit in Bolivia... dan koop je daar voor een paar centen een fiets, zet de derailleur en het wiel over en je vervolgt je reis terwijl de naaf in Duitsland wordt gerepareerd.

Copyright © 2017 www.vittorio.nl. Alle rechten voorbehouden.